Ang Paghahangad sa Indonesian Dream

Ano ang ginagawa ng isang babaeng Koreana, na naninirahan at nagtatrabaho sa Indonesia? Karaniwan, kapag pumupunta sa Indonesia ang mga babaeng Koreana, halos palagi itong bilang umaasang asawa, na ang mister ay maaaring nagtatrabaho sa isa sa 1,800 kumpanyang Koreano na nag-o-operate sa Indonesia.

Sa kasalukuyan, may humigit-kumulang 60,000 Koreano sa Indonesia, na masasabing pinakamalaking bilang ng mga tao sa isang dayuhang komunidad. Ngunit hindi tulad ng marami sa kanyang mga kababayan, nakagawa si Mee Kim ng pangalan na hindi niya kailanman magagawa sa sarili niyang bansa. “Dahil babae ako, hindi ako kailanman binigyan ng pagkakataong umunlad nang mag-isa roon,” sabi niya sa Tempo.

Ang Indonesia na ngayon ang kanyang tahanan, at ito rin ang base ng kanyang multinasyonal na kumpanya, ang CEO SUITE GROUP, na nagbibigay ng espasyo at serbisyo sa opisina sa 2,000 internasyonal na kumpanya sa Jakarta, Singapore, Kuala Lumpur, Bangkok, Maynila, Beijing, Shanghai at Seoul.

Naglaan ng oras si Kim upang kapanayamin ng kontribyutor ng Tempo na si Seulki Lee, na pinagbahaginan niya ng kanyang mga pagsubok at paghihirap upang marating ang kinalalagyan niya ngayon.

Mga sipi:

Ano ang unang nagdala sa iyo sa Indonesia?
Dalawampu’t apat na taon na ang nakalipas, nasa Australia ako upang magtrabaho sa isang kumpanyang Australyano matapos kong tapusin ang aking Masters degree sa Sydney. Itinalaga nila ako upang patakbuhin ang kanilang opisina sa Bangkok bilang Country Manager. Pagkalipas ng 2 taon, ipinadala nila ako sa Jakarta upang magbukas ng bagong sangay dito. Masigla noon ang Jakarta at nahulog ang loob ko sa enerhiya nito at sa mga tao sa kabila ng trapiko at polusyon. Napakatagumpay ng negosyo at may nakapila kaming mga potensiyal na kliyente. Bumubuhos sa bansa ang mga dayuhang mamumuhunan, at kailangan nila ng pansamantalang espasyo ng opisina kasama ang suportang administratibo. Noong 1997, iniwan ko ang kumpanya upang itayo ang sarili kong Serviced Office sa Indonesia Stock Exchange Tower2.

Bilang isang babaeng Koreana, paano ka nagkaroon ng lakas ng loob na maglakbay at magtrabaho sa labas ng Timog Korea?
Sa Timog Korea, noong 1985, nakasaad sa mga anunsiyo ng bakanteng trabaho na dapat natapos na ng aplikante ang serbisyong militar. Ibig sabihin, mga lalaki lamang ang kuwalipikado. Ang mga bakanteng trabaho para sa kababaihan sa mga kumpanyang Koreano ay limitadong-limitado sa mga posisyong pang-sekretarya o sa mga propesyonal gaya ng abogado at doktor. Kaya matapos akong magtapos sa isang unibersidad sa Seoul, wala akong ibang pagpipilian kundi magtrabaho sa isang dayuhang kumpanya o bangko. Ang Citibank ang una kong trabaho. Bangungot ang bawat araw, at ako ang may pinakamahinang performance sa aking departamento dahil hindi ako mahilig sa numero. Sinubukan pa nga ng boss ko na ireto ako sa isang tao, para mag-asawa na ako at tahimik na umalis.

Noong 1998, napakahirap kumuha ng pasaporte sa Timog Korea kung gusto mong mangibang-bansa. Noong panahong iyon, halos walang nakakaalam tungkol sa Australia at kakaunti lamang ang mga estudyanteng Koreano roon. Ngunit nag-aalok sila ng maraming part-time na trabaho at pinapayagan ang mga nagtapos na mag-aplay para sa permanenteng paninirahan. Kaya kong suportahan ang sarili ko nang hindi nagiging pabigat sa aking mga magulang. Kaya umalis ako sa Citibank at nag-aplay para sa master’s course sa Sydney. Ngunit kailangan kong gawin ito nang palihim, dahil ang aking ama ay taga-Busan kung saan napakatradisyonal ng mga tao. Hindi niya kailanman ako papayagang mangibang-bansa at mamuhay nang mag-isa. Sa aking ina lamang ako nagsabi at inasikaso ko ang lahat ng paghahanda nang mag-isa. Umalis ako sa kalagitnaan ng gabi. Ganoon nagsimula ang aking paglalakbay.

Paano ka unang napasok sa negosyong ito ng ‘office service’?
Noong nasa Sydney ako, nagtrabaho ako bilang part-time na interpreter, ngunit hindi sapat ang kita, kaya umupa ako ng isang one-room unit at nilagyan ko ito ng mga segunda-manong muwebles mula sa Salvation Army. Pinaupahan ko ang nag-iisang kuwarto sa kaibigan kong Thai at ako naman ay nanatili sa sala na may sofa-bed. Nililinis ko ang unit, ipinagluluto ko siya, at binabayaran niya ako ng buwanang bayad. Natutustusan nito ang gastusin sa pamumuhay at ang upa. Ganoon ako nakaraos. Para itong una kong pagsisimula ng negosyo.

Nang matapos ko ang pag-aaral, hindi rin gumanda ang sitwasyon sa trabaho. Nagpadala ako ng daan-daang CV, at nakakuha ako ng trabaho sa isang katamtamang laking kumpanyang Australyano na nagbibigay ng negosyong Serviced Office na kakaunti pa lamang ang nakakakilala. Ngunit agad akong nabighani rito. Sa anumang paraan, halos kapareho ito ng kung paano ko pinaupahan ang aking apartment at pinagsilbihan ang aking kaibigan.

Narinig kong lumalago ng 30-40 porsiyento bawat taon ang iyong kumpanya, ang CEO SUITE. Paano ito nagsimula?
Nangailangan ito ng medyo malaking puhunan upang matalo ang dati kong kumpanyang Australyano at ang iba pang kakumpitensiya. Kinailangan kong gamitin ang lahat ng aking ipon at kumuha ng pautang gamit ang bahay ng aking asawa at ang apartment ng aking ama. Binuksan ang una naming centre sa Indonesia Stock Exchange tower2. May isang negosyanteng Koreano na nagbukas ng pinakamalaking Korean restaurant sa parehong gusali, halos kasinlaki ng espasyong 1,500 metro kuwadrado. Maraming Koreanong naninirahan sa Jakarta ang nagpustahan kung sino ang unang malulugi sa pagitan niya at ko. Makalipas ang isang buwan, sinimulan ng IMF ang pinakamalaking krisis sa Asya. Maraming dayuhang mamumuhunan ang umalis. Nasa US dollar ang buong pautang ko sa bangko, na nagbago nang 20 beses mula sa orihinal na halaga. Nalugi ang Korean restaurant sa loob ng isang taon. Nabuntis ako at ang buong bansa ay nasa kaguluhan. Mga riot, sunog, panggagahasa at reporma. Para itong war zone, at tumakas ang karamihan sa mga dayuhang mamumuhunan, kabilang ang dati kong kumpanya.

Ngunit naging pagkakataon para sa akin ang krisis. Dahil sa kawalan ng ibang mapagpipilian, naisip kong pamahalaan ang mga dayuhang kliyenteng takot na takot manatili sa Jakarta. Inalok namin sila ng one-stop na serbisyong suporta bukod pa sa mga dati nang pasilidad gaya ng serviced office, internet, at meeting room. Maaari silang maupo nang komportable sa kanilang head office at anuman ang gusto nila, sapat na ang isang email o tawag sa amin.

Kami ang naghain ng kanilang mga ulat sa buwis, humarap sa kanilang mga kliyente, dumalo sa anumang pulong na kailangan nila, namahala sa kanilang mga kawani, nagproseso ng kanilang payroll, at anumang kailangan upang magpatuloy ang kanilang negosyo sa Indonesia. Karaniwan silang dumarating mga isang beses sa isang buwan, sinusuri ang mga bagay-bagay, at saka bumabalik. Napakalaki ng demand noong panahong iyon, at naging maganda ang aking negosyo. Wala pang dalawang taon mula nang buksan namin ang una naming centre, binuksan namin ang ikalawang sangay (sa Wisma GKBI). Kabubukas lang namin ng aming ika-14 na centre sa AXA Mega Kuningan City. Ang iba pang mga centre ay nasa 7 pang lungsod sa Asya gaya ng Singapore, Kuala Lumpur, Bangkok, Maynila, Shanghai, Beijing at Seoul. Mabilis ang aming paglago at karamihan sa aming pinagsisilbihan ay mga multinasyonal na kumpanya. Kami lamang ang Serviced Office Group na may pangkat ng mga babaeng propesyonal na eksperto sa industriyang ito, na may 10 hanggang 20 taong karanasan.

Kung gayon, 90 porsiyento ng mga empleyado ng CEO SUITE ay kababaihan. May limitasyon ba sa pagkuha ng kababaihan?
Tanggapin ang realidad: Ang mga lalaki ang may kapangyarihan, sila ang namamahala. Kung ako sila, hindi ko bibigyan ng pagkakataon ang kababaihan. Pananatilihin ko ang aking kapangyarihan sa laro. Kung magtutulungan ang bawat isa sa amin (kababaihan), sa kalaunan ay mangyayari ito. At nangyayari na ito sa Timog Korea. Noon, ang hamon sa kababaihan ay kung paano pagbabalansehin ang pag-aasawa, ang aming tungkulin bilang magulang at ang aming mga karera.

Maaari ka bang magbanggit ng tatlong babaeng executive sa Indonesia na humanga ka?
Si Shinta Kamdani (managing director ng Sintesa Group), na napakaaktibo sa politika bukod pa sa kanyang negosyo. Inilarawan ko siya bilang isang superwoman. Marami siyang ginagawang CSR. Magkasama kaming nagtatrabaho sa Angel Fund, na tumutulong sa kababaihang Indonesian na magpatakbo ng maliliit na negosyo sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanila ng pagsasanay at pondo. Nariyan din si Svida Alisjahbanana, na namumuno sa Femina Group of publications. Isa siyang kahanga-hangang ina at asawa, at mahusay na negosyante. Nariyan din si Noni, ang vice president ng Blue Bird Group. Sa Indonesia, maraming superwoman. Hanggang ngayon ay hindi ko alam kung paano nila nagagawa ang kanilang ginagawa. Sa tingin ko ay napakasuwerte ng kababaihang Indonesian, dahil marami pa rin kaming katulong sa bahay, samantalang sa Amerika o sa Timog Korea, kailangang asikasuhin ng kababaihan ang lahat. Tinatanong ako ng lahat kung saan ako pupunta sunod, at sinasagot ko na Indonesia. Noong unang panahon, hinahangad ng mga tao ang American dream. Para sa akin, ito ang Indonesian dream. Maraming Koreano, kasama na ako, ang nakapagpatupad ng malalaking bagay dito. Hindi ito maaaring nangyari sa ibang lugar.