Optimisme Masih Kekal dalam Sektor Hartanah

Serangan bom di Bali baru-baru ini mungkin telah menyebarkan pesimisme terhadap prospek ekonomi negara, namun dalam sektor hartanah, kebimbangan negatif sedemikian langsung tidak kelihatan, sebagaimana dibuktikan oleh permintaan besar orang ramai terhadap 1,724 unit aset yang ditawarkan oleh Badan Penyusunan Semula Perbankan Indonesia (IBRA) yang melancarkan program Penjualan Aset Hartanah.

Sambutan luar biasa ini jelas dilihat daripada bilangan orang yang membayar wang pendahuluan bernilai Rp10 juta ~ Rp100 juta di semua cawangan IBRA di 6 bandar. Menjelang hari penutupan yang jatuh pada hari Rabu, 23 Oktober 2002, bilangan pemohon telah mencecah angka yang menakjubkan iaitu 4,994 – jauh melebihi anggaran 3,500 hingga 3,800 yang dibuat oleh Encik Panangian, perunding hartanah IBRA.

“Ini menunjukkan bahawa perniagaan hartanah langsung tidak terjejas oleh insiden bom di Bali,” kata Panangian.

Menurutnya, pertumbuhan sektor hartanah akan menjadi daya tarikan besar bagi semua sektor ekonomi yang lain. “Setakat ini, sektor yang paling teruk terjejas ialah pelancongan, tetapi saya pasti ia hanya bersifat sementara. Jika hotel di Bali, yang paling teruk terjejas, dapat mengatasi kesan negatif dengan menawarkan diskaun yang lebih tinggi, saya yakin Bali akan pulih dalam masa singkat.”

Kerancakan sektor pejabat jelas kelihatan sebelum tragedi Bali. Menurut kajian yang dijalankan oleh PT Procon Indah pada suku ketiga tahun 2002, sebuah bangunan di Daerah Perniagaan Pusat (CBD) telah bertukar tangan kepada pelabur tempatan walaupun pelabur kurang menunjukkan minat terhadap bangunan pejabat itu. Rundingan lain yang sedang berjalan juga rancak bagi bangunan pejabat di dalam dan di luar kawasan CBD. Pada suku ketiga tahun 2002 sahaja, nilai modal telah meningkat sebanyak 1.3% kepada Rp 8.2 juta setiap meter persegi!

Kesan tragedi Bali terhadap sektor pejabat? Sektor yang rancak sebelum tragedi Bali, dan sektor yang terbukti paling lambat pulih dalam mana-mana krisis?

Menurut satu lagi laporan oleh PT Procon Indah, tragedi Bali secara tidak langsung telah menjejaskan sektor pejabat kerana penyewa terikat dengan tempoh pajakan yang mungkin telah dipersetujui dalam kontrak sebelum tragedi tersebut. Namun, dari sudut positifnya, tragedi itu juga telah menyebabkan usahawan yang mempunyai rancangan perluasan atau pemindahan pejabat bersikap lebih berhati-hati; dengan bekalan baharu yang terhad, kadar penghunian di bangunan dijangka meningkat pada skala kecil.

Daripada kesimpulan sedemikian, boleh dikatakan bahawa kesan serangan bom di Bali baru-baru ini setakat ini kurang dirasai. Dina Salem, Pengurus Kanan CEO SUITE – penyedia pejabat berservis terkemuka di CBD Jakarta – bersetuju. Menurutnya, kadar penghunian bagi 80 suite pejabat mereka kekal stabil pada 85%. Syarikat itu menyewakan pejabat, 90% daripadanya dipajak kepada pelabur asing dengan nilai sewa antara USD800 hingga USD3,500 sebulan.

“Belum ada seorang pun pelanggan asing di CEO SUITE yang telah menamatkan perjanjian pajakan mereka. Malah, pada bulan Oktober sahaja, kami menambah 3 lagi firma antarabangsa ke dalam senarai pelanggan kami,” kata Dina.

Pelabur yang ingin menarik diri dari Indonesia selepas tragedi bom telah ditawarkan untuk menyewa pejabat CEO SUITE di Kuala Lumpur dan Singapura. “Kami menawarkan mereka alternatif pemindahan ke pusat kami yang lain di Kuala Lumpur dan Singapura, manakala di Jakarta mereka akan disediakan perkhidmatan pejabat maya kami. Dengan cara ini, jika mana-mana rakan niaga mereka menghubungi Jakarta di CEO SUITE Jakarta, kami akan bertindak bagi pihak mereka dan mengalihkan semua panggilan dan mel yang masuk ke mana sahaja yang mereka mahu,” kata Dina.

Agak ramai pelabur asing kini memulakan perniagaan mereka di Indonesia melalui Pejabat Maya di CEO SUITE. “Kini terdapat lebih 100 ahli perniagaan tempatan dan asing,” tambah Dina.

Apakah masa depan perniagaan hartanah di Indonesia? Mungkin ada yang berminat untuk tahu.

Menurut Pengerusi Pusat syarikat hartanah Indonesia, Yan Mogi, “Jika keganasan tidak berterusan, proses pemulihan dalam sektor hartanah boleh diteruskan.”

Pada pendapat Yan Mogi, perniagaan hartanah masih berpeluang untuk pulih pada 2002 dan 2003.

Seperti Yan Mogi, Panagian juga agak optimis terhadap masa depan perniagaan ini. Secara umumnya diramalkan bahawa tahun 2007 akan menjadi titik penting bagi ledakan besar dalam perniagaan hartanah di Indonesia.